YKS'de soru çözümü mü, konu anlatımı mı? Dengeyi kurmanın yolu
· 6 dk okuma · 4 kaynak
Özet
İkisi birbirinin yerine geçmez, aynı öğrenmenin sıralı aşamaları: yeni bir konuya kısa bir anlatım ve çözümlü örneklerle başlar, kolaydan zora kendi çözdüğün sorulara geçersin. Konuya hâkim oldukça örnekler azalır, bağımsız soru artar. Aynı tip soruda üst üste çözüme bakıyorsan anlatıma dön; konu testlerinde iyi ama denemede zorlanıyorsan karışık soru ve tekrar artır.
YKS hazırlığında en sık duyulan iki öğüt birbirine ters gibi durur: "Konuyu bitirmeden soruya geçme" ve "Bol soru çöz, konu kendiliğinden oturur." İkisi de bir yere kadar doğru. Konu anlatımı sana kavramları ve kuralları verir; soru çözümü bu kavramları ne zaman ve nasıl kullanacağını öğretir. Sorun, birini öbürünün yerine koymaktan çıkar. Bu yazıda iki aşamayı birbirine nasıl bağlayacağını, ne zaman hangisine ağırlık vereceğini ve video derslerden nasıl verim alacağını anlatıyoruz.
Çözümlü örnek ile soru dönüşümlü gider
ABD Eğitim Bakanlığına bağlı Eğitim Bilimleri Enstitüsünün (IES) öğrenme araştırmalarına dayanan kılavuzu, matematik ve fen problem çözmeyi öğretirken çözümlü örneklerle öğrencinin kendi çözeceği soruların dönüşümlü verilmesini öneriyor. Kılavuzun aktardığı cebir deneylerinde 8 ve 9. sınıf öğrencileri dört çözümlü örnek ile dört soruyu sırayla çalıştı, karşılaştırma grubu ise sekiz soruyu doğrudan çözdü. Örnek ve soruyu dönüşümlü çalışanlar soruları daha kısa sürede bitirdi ve son testte daha iyi sonuç aldı.
Kılavuz dengenin zamanla değiştiğini de söylüyor: öğrenci uzmanlaştıkça çözümlü örnek sayısı azaltılıyor, bağımsız çözülen soru sayısı artırılıyor. Yani "önce konu mu, soru mu" sorusunun cevabı, konuya ne kadar hâkim olduğuna göre değişir.
Bir konunun dört aşaması
| Aşama | Ne yaparsın | Bir sonrakine ne zaman geçersin |
|---|---|---|
| 1. Kısa anlatım | Kitaptan, dersten ya da videodan konunun tanımlarını ve temel kurallarını öğren. | Temel kavramları kitaba bakmadan kendi cümlenle söyleyebildiğinde. |
| 2. Çözümlü örnek ve benzer soru | Bir çözümlü örneği adım adım incele, ardından benzer bir soruyu çözüme bakmadan çöz; üç-dört çift. | Benzer soruyu örneğe bakmadan çözebildiğinde. |
| 3. Kolaydan zora konu testi | Konunun kolay sorularından başlayıp zorlarına doğru ilerle. | Kolay ve orta soruların çoğunu çözüme bakmadan yaptığında. |
| 4. Karışık soru ve tekrar | Konuyu başka konularla karışık setlerde ve denemelerde yokla, aralıklarla tekrar et. | Sürekli; konu denemelerde yanlış çıktıkça tekrar takvimine geri döner. |
Konu anlatımı birinci aşamada biter, sonrası soru çözümüdür. Bu yüzden "konu bitince soru" yerine "kısa anlatım, hemen ardından soru" diye düşün. Anlatımı uzatmak, örneğin bir konunun bütün videolarını soru çözmeden art arda izlemek, ikinci aşamayı geciktirir. Dördüncü aşamadaki tekrarın nasıl planlanacağını konu tekrarı rehberinde anlattık.
Ne zaman konu anlatımına dönülür?
Soru çözerken şu işaretlerden birini görüyorsan sorun soru sayısında değil, konunun kendisinde olabilir:
- Aynı tip soruda üst üste çözüme bakmadan ilerleyemiyorsun.
- Çözümü okuyunca da hangi adımın neden atıldığını anlamıyorsun.
- Doğru yaptığın bir soruda neden doğru olduğunu açıklayamıyorsun; cevap şansla ya da sezgiyle gelmiş.
- Temel bir kavramı (örneğin oran ya da hücre zarı) farklı sorularda farklı biçimde yanlış uyguluyorsun.
Bu durumda bütün konuyu baştan izlemen gerekmez. Takıldığın alt başlığı bul, yalnız onun anlatımına dön, sonra ikinci aşamadan, yani örnek-soru çiftlerinden yeniden başla.
İpucu
Çözümlü örneği okurken her adımda kendine "bu adım neden atıldı?" diye sor ve cevabı bir cümleyle yaz. IES kılavuzu, öğrencileri derin açıklama soruları sormaya ve cevaplamaya yönelten çalışmayı güçlü kanıta dayanan öneriler arasında sayıyor.
Ne zaman soru çözümü artırılır?
- Konuyu anlatabiliyorsun ama soruda nereden başlayacağını bulamıyorsun. Bu bir uygulama eksiği; çözümü bilinen soru tiplerini çoğaltmak işe yarar.
- Konu testlerinde iyisin ama karışık testte ve denemede aynı konuda zorlanıyorsun. Konu testinde yöntemi önceden bilirsin; denemede önce sorunun hangi konuya ait olduğunu tanıman gerekir.
- Soruları doğru ama yavaş çözüyorsun. Hız, konu oturduktan sonra süre tutarak çözülen sorularla gelir.
İkinci maddenin arkasında bir araştırma var. Rohrer ve arkadaşlarının yedinci sınıf öğrencileriyle yaptığı deneyde aynı matematik alıştırmalarını farklı türler karışık sırada çözen grup, konu konu bloklar hâlinde çözen gruba göre bir gün ve 30 gün sonraki habersiz sınavlarda daha yüksek puan aldı. Karışık çalışma, yöntemi sorunun kendisine bakarak seçmeye zorluyor; sınavda yapman gereken de bu. Matematik için somut bir uygulamayı TYT matematik rehberinde bulabilirsin.
Aynı tip soruyu tekrar çözmek
Bir konudan çok soru çözmek ile aynı soruyu tekrar çözmek farklı işler görür. Yeni sorular konuyu farklı biçimlerde görmeni sağlar; yanlış yaptığın soruyu birkaç gün sonra çözüme bakmadan yeniden çözmek ise öğrendiğini sınar. Roediger ve Karpicke'nin deneyinde okuduğunu hatırlamaya çalışarak kendini sınayan öğrenciler, iki gün ve bir hafta sonra metni yeniden okuyanlardan belirgin biçimde daha çok hatırladı.
- Yanlış yaptığın ve zorlandığın soruları işaretle, birkaç gün sonra çözüme bakmadan yeniden çöz. Bunları düzenli tutmak için yanlış defteri işini kolaylaştırır.
- Aynı sayfayı üçüncü kez çözmek yerine aynı tipte yeni bir soru bul; eski sorunun cevabını ezberlemiş olabilirsin.
- Konunun ilk günlerinde kolaydan zora git; tekrar oturumlarında zor sorulardan birkaçını başa al ki yalnız kolay sorularda kalmayasın.
Video derslerden verim almak
Video ders, konu anlatımının en yaygın biçimlerinden biri ve burada bir tuzak var. Toftness ve arkadaşlarının deneyinde katılımcılar 31 dakikalık bir video dersi iki biçimden birinde izledi: birinde eğitmen jestlerle, canlı bir sesle ve yerinde duraklamalarla anlatıyor, öbüründe aynı eğitmen notlarından okuyup tekdüze bir sesle anlatıyordu. Akıcı anlatımı izleyenler eğitmeni daha etkili buldu ve daha çok öğrendiklerini tahmin etti, ama hemen ve bir gün sonra yapılan testlerde iki grubun gerçekte öğrendiği farklı değildi. Yani iyi anlatılmış bir video "anladım" hissi verir; bu his, konuyu soruda kullanabileceğin anlamına gelmez.
- Videodaki çözümlü örnekte durdur, önce kendin dene, sonra çözümü izle.
- Video bitince kitaba ve videoya bakmadan konunun üç ana noktasını yaz.
- Her videodan sonra o konudan birkaç soru çöz; videoları art arda izleyip soruyu sonraya bırakma.
- Bildiğin bir konunun bütün anlatımını baştan izlemek yerine yalnız takıldığın kısmı bul.
- Çözüm videolarında da kural aynı: çözümü izlediğin soruyu birkaç gün sonra kendin yeniden çöz.
Örnek bir çalışma oturumu
Aşağıdaki iki saatlik oturum, yeni bir konuyu öğrenirken anlatım ile soru arasındaki dengeyi gösteren bir örnek. Süreleri konuya ve kendi hızına göre değiştir.
| Süre | İş |
|---|---|
| 15 dk | Önceki günlerin konularından karışık kısa tekrar seti |
| 25 dk | Yeni konunun kısa anlatımı (kitap ya da video) |
| 20 dk | Üç-dört çözümlü örnek, her birinin ardından benzer bir soru |
| 45 dk | Kolaydan zora konu testi |
| 15 dk | Yanlışlara bakış, zorlandığın soruları işaretleme |
Molalar bu tabloya dahil değil; mola düzeni için uyku ve mola rehberine bakabilirsin.
Özetle: anlatımı kısa tut ve hemen soruya bağla, yeni konuda çözümlü örnekle soruyu dönüşümlü kullan, aynı tipte takıldığında anlatıma, denemede takıldığında karışık soruya yönel ve videonun verdiği "anladım" hissini sorularla sına. Sınavın yapısını ve tarihlerini YKS sayfasında bulabilirsin.
Sık sorulan sorular
YKS'ye konu anlatımıyla mı, soru çözerek mi hazırlanılır?
İkisiyle birlikte, ama sırayla. Yeni konuda kısa bir anlatım ve çözümlü örneklerle başla, hemen ardından kendi çözdüğün sorulara geç. Konuya hâkim oldukça anlatım ve örnek azalır, bağımsız soru ve karışık set artar.
Konu bitmeden soru çözülür mü?
Evet. Anlatımın hemen ardından çözümlü örnek ve benzer soru çiftleriyle başlamak, konunun ne kadar oturduğunu erkenden görmeni sağlar; bütün anlatımı bitirip sonra soruya geçersen eksiği geç fark edersin. Kolay sorularla başla, zora doğru ilerle.
Video ders izlemek yeterli mi?
Tek başına yeterli değil. Bir deneyde akıcı anlatan eğitmeni izleyenler daha çok öğrendiklerini düşündü ama gerçekte daha çok öğrenmedi. Videonun verdiği "anladım" hissini, izledikten sonra kitaba ve videoya bakmadan çözdüğün sorularla sına.
Bir konudan kaç soru çözünce sonrakine geçmeliyim?
Sabit bir sayı yok. Ölçüt, kolay ve orta soruların çoğunu çözüme bakmadan yapabilmek ve birkaç gün sonraki kısa yoklamada da yapabilmek. Bu iki koşul tutuyorsa konuyu tekrar takvimine alıp sonrakine geçebilirsin.