İçeriğe geç

YKS sınav kaygısı ile başa çıkmak: işe yarayan yöntemler

Nos Akademi editörleri

· 6 dk okuma · 10 kaynak

Özet

Sınav kaygısı, sınava girerken yaşanan gerginlik ve endişedir ve bir ölçüde olması olağandır. Kendini test ederek çalışmak, sınav koşullarını prova etmek, sınavdan hemen önce endişelerini kısa bir yazıyla kâğıda dökmek ve bedendeki gerginliği hazırlık işareti olarak yorumlamak, araştırmayla desteklenen yöntemler arasında. Kaygı geçmiyor, uykunu ya da günlük hayatını bozuyorsa okulundaki rehber öğretmenle ya da RAM'la konuşmak iyi bir ilk adım.

YKS yaklaşırken kalbinin hızlandığını, deneme öncesi midenin kasıldığını ya da sınavda bildiğin bir şeyi o an hatırlayamadığını fark etmiş olabilirsin. Bunlar sınav kaygısının tanıdık yüzleri. Bu yazı bir tanı ya da tedavi rehberi değil; kaygının ne olduğunu, ne zaman olağan sayıldığını, hazırlık döneminde ve sınav anında işe yaradığı araştırmalarla gösterilen yöntemleri ve ne zaman kimden destek alabileceğini anlatıyor.

Sınav kaygısı nedir?

Amerikan Psikoloji Derneği'nin (APA) psikoloji sözlüğü sınav kaygısını, sınava girmeyle ilişkili gerginlik ve endişe olarak tanımlar ve bunun sıklıkla sınav performansını düşürdüğünü belirtir. Yani kaygı yalnızca hoş olmayan bir his değil, sınavda dikkatini ve hatırlamanı etkileyebilen bir durum. Öte yandan aşağıda anlatılan çalışmalar, hazırlık biçiminin ve sınav anındaki küçük alışkanlıkların bu etkiyi azaltabileceğini gösteriyor.

Olağan kaygı ile destek gerektiren kaygı

ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü (NIMH), kaygı hissetmenin hayatın olağan bir parçası olduğunu ve okul gibi konularda endişelenmenin yaygın olduğunu belirtir. Kaygı bozukluklarında ise kaygı ara sıra yaşanan bir endişenin ötesine geçer: geçmez, pek çok durumda hissedilir, zamanla artabilir ve okul işleri ya da ilişkiler gibi günlük hayatı aksatabilir. Aşağıdaki tablo bu ayrımı sınav hazırlığına çeviriyor; bir tanı aracı değil, ne zaman destek istemeyi düşüneceğine dair bir işaret listesi.

Kaygının işaretleri
Çoğunlukla olağanDestek almayı düşün
Denemeden ya da sınavdan önce gerginlik; sınav başlayınca azalıyorKaygı haftalardır geçmiyor ve yalnız sınavla sınırlı kalmıyor
Sınavdan önceki gece uykuya dalmakta zorlanmakUyku, iştah ya da okul düzeni uzun süredir bozuk
Önemli bir sınav öncesi endişeli düşüncelerDenemelerden, okuldan ya da arkadaşlarından uzaklaşmaya başladın
Kötü bir denemeden sonra birkaç gün moral bozukluğuKaygı yüzünden çalışmaya başlayamıyor ya da günlük işlerini yapamıyorsun

Kendine zarar verme düşüncen varsa bu bir bekleme durumu değil: hemen 112'yi ara.

Haftalar öncesinden: kaygıyı azaltan hazırlık

Kendini test ederek çalış

Ortaokul ve lise öğrencileriyle yapılan bir ankette (Agarwal ve arkadaşları, 1.408 öğrenci), derslerinde düzenli kendini test etme uygulanan, yani bilgiyi hatırlamaya çalışarak öğrenen öğrencilerin yüzde 92'si bunun öğrenmelerine yardım ettiğini, yüzde 72'si de sınavlardan önce kendilerini daha az gergin hissettirdiğini söyledi. Bu bir deney değil, öğrencilerin kendi beyanı, ama denemeye değer bir alışkanlık. Pratikte: konuyu okuduktan sonra kitabı kapatıp hatırladıklarını yaz, kısa testler çöz, denemeden sonra yanlışlarını yeniden çöz.

Sınav koşullarını prova et

Sınav gününü olabildiğince tanıdık hâle getirmek için denemelerini sınava benzet. Son kılavuza göre TYT 120 soru ve 165 dakika sürüyor, başlama saati 10.15. Haftalık denemelerinden bazılarını aynı saatte, aynı sürede ve telefonsuz bir masada çöz. Tarihler ve sınavın yapısı için YKS sayfasına bakabilirsin.

Uykunu koru, kafeine dikkat et

Kaygılı dönemlerde uykudan kısıp daha çok çalışmak cazip gelebilir, ama yorgunluk sınav gününe taşınır. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), çocuk ve gençlerde fazla kafeinin kalp hızında artış, çarpıntı, kaygı ve uyku sorunlarına yol açabileceğini belirtiyor; enerji içecekleri bu yaş grubuna önerilmiyor. Uyku ve mola düzenini ayrı bir rehberde anlattık.

Sınavdan hemen önce ve sınav anında

Endişelerini kâğıda dök

Science dergisinde yayımlanan bir çalışmada (Ramirez ve Beilock), önemli bir sınavdan hemen önce sınavla ilgili düşüncelerini kısa bir yazıyla kâğıda döken öğrencilerin sınav sonuçları iyileşti; etki, sınav kaygısı yüksek olan öğrencilerde daha belirgindi. Araştırmacılar, önemli bir sınavın sonuçlarıyla ilgili endişeler doğurduğunu ve bu endişelerin performansı düşürdüğünü düşünüyordu; yazmak bu yükü azaltmayı amaçlıyor. Yöntemi önce bir denemenin öncesinde birkaç dakikalık yazıyla dene; işine yararsa sınav sabahı evden çıkmadan önce tekrarla.

Bedenindeki gerginliği farklı yorumla

Küçük bir başka çalışmada (Jamieson ve arkadaşları, 60 öğrenci) sınava hazırlanan öğrencilerin bir kısmına, sınav sırasında hissedilen gerginliğin performansı düşürmek zorunda olmadığı, hatta yardımcı olabileceği anlatıldı. Bu bilgiyi alan öğrenciler deneme sınavının matematik bölümünde daha yüksek puan aldı; aylar sonra girdikleri gerçek sınavın matematik bölümünde de fark sürdü. Sınavda kalbin hızlandığında bunu "vücudum bu işe hazırlanıyor" diye okumayı deneyebilirsin.

Yavaş nefes

İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS), stres ve kaygı için birkaç dakikada her yerde yapılabilecek bir nefes egzersizi önerir: rahat bir pozisyonda, nefesi zorlamadan karnına doğru al; burnundan alıp ağzından vermeyi dene; istersen alırken ve verirken 1'den 5'e kadar say; bunu en az 5 dakika sürdür. NHS'ye göre en çok fayda, egzersiz günlük rutinin parçası olduğunda görülür. Bu yüzden sınav günü ilk kez denemek yerine haftalar öncesinden alış; sınavda takıldığında kalemini bırakıp birkaç nefes boyunca aynı ritme dönebilirsin.

Takıldığın soruda dur, geç

Sınav anında bir soruya takılmak paniği büyütebilir. Puan hesabını bilmek burada işine yarar: net, doğru sayısından yanlışların dörtte biri çıkarılarak bulunur ve boş bıraktığın soru neti düşürmez. Takıldığın soruyu işaretleyip geçmek kalan sorulara zaman bırakır; turun sonunda geri dönersin. Bu sırayı denemelerde alışkanlık hâline getirirsen sınavda düşünmeden uygularsın.

Ne zaman ve kimden destek alınır?

Kaygı birkaç haftadır sürüyor; uykunu, iştahını ya da okul düzenini bozuyor; seni denemelerden ya da insanlardan uzaklaştırıyorsa bunu tek başına çözmeye çalışmak zorunda değilsin. Bu yazı bir uzman görüşünün yerini tutmaz; tanı koymaz, tedavi ya da ilaç önermez. Konuşabileceğin yerler, ilk duraktan başlayarak:

Not

Önce güvendiğin bir yetişkinle (annen, baban, bir öğretmenin ya da bir yakının) ya da bir arkadaşınla konuş. Okulundaki rehber öğretmen ilk durak: okul psikolojik danışmanı ücretsiz ve gizli görüşür. Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM), MEB'in ücretsiz psikolojik danışma hizmeti; 18 yaşından küçüksen randevuyu velin alır, 18 ve üstüysen kendin alırsın. ALO 183 Sosyal Destek Hattı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın 7/24 açık ve ücretsiz hattı; şiddet, istismar ve ihmal bildirimi alır.

Not

Acil durumda: kendine zarar verme düşüncen varsa ya da kendini güvende hissetmiyorsan şimdi 112'yi ara.

Aileler ve çevre için kısa not

Önemli bir sınav öncesinde "başaramazsan..." diye başlayan uyarılar iyi niyetli olsa da ters tepebilir. Bir araştırmada (Putwain ve Remedios), öğretmenlerinden bu tür uyarıları sık duyan ve onları tehdit olarak algılayan öğrencilerin sınav sonuçları daha düşük çıktı. Sınava hazırlanan bir gence destek olmanın daha güvenli yolları: netlerini başkalarıyla kıyaslamamak, her denemeden sonra sonucu sormamak, dinlenme gününe saygı göstermek ve "sana nasıl yardım edebilirim?" diye sormak.

Özetle: kaygının bir ölçüsü olağan. Kendini test ederek çalışmak, sınav koşullarını prova etmek, endişelerini kâğıda dökmek, bedendeki gerginliği farklı yorumlamak ve yavaş nefes kaygıyı yönetmene yardım edebilir. Kaygı günlük hayatını bozuyorsa destek istemek, sorunu doğru yere taşımaktır.

Sık sorulan sorular

Sınav kaygısı normal mi?

Bir ölçüde evet. Kaygı hissetmek hayatın olağan bir parçası ve önemli bir sınav öncesi gerginlik yaygın. Kaygı haftalarca geçmiyor, pek çok durumda hissediliyor ve uykunu, okulunu ya da ilişkilerini aksatıyorsa okulundaki rehber öğretmenle ya da RAM ile konuşmak iyi bir adım.

Sınav kaygısı netleri düşürür mü?

Düşürebilir. APA'nın tanımına göre sınav kaygısı sıklıkla sınav performansının düşmesiyle sonuçlanır. Kendini test ederek çalışmak, sınav koşullarını önceden prova etmek ve sınavdan önce endişeleri yazmak gibi yöntemler bu etkiyi azaltmaya yardım edebilir.

Sınavda heyecandan aklım boşalırsa ne yapabilirim?

Kalemini bırakıp birkaç yavaş nefes al, takıldığın soruyu işaretleyip geç. Boş bıraktığın soru neti düşürmez; turun sonunda geri dönebilirsin. Bu adımları denemelerde önceden çalışırsan sınavda daha kolay uygularsın.

Sınav kaygısı için kime başvurabilirim?

Önce güvendiğin bir yetişkinle konuş. Okulundaki rehber öğretmen ücretsiz ve gizli görüşür. MEB'in Rehberlik ve Araştırma Merkezleri (RAM) ücretsiz psikolojik danışma verir; 18 yaşından küçüksen randevuyu velin alır, 18 ve üstüysen kendin alırsın. ALO 183 Sosyal Destek Hattı 7/24 açık ve ücretsizdir. Kendine zarar verme düşüncen varsa hemen 112'yi ara.

Nos Akademi: YKS koçun şimdi mobilde

Bugünkü sürümde Tercih Sihirbazı ve Net Sihirbazı var; günlük plan, deneme ve ders takibi, Pomodoro bir sonraki sürümle geliyor. Uygulamayı tanı

Tarihleri kaçırma

Nos Akademi bülteniyle sınav tarihleri ve önemli duyurular e-posta kutuna gelsin.

KPSS tarihleri, başvuru ve sonuç duyuruları ve yeni araçlar; ayda en çok birkaç e-posta. Kaydolarak bu e-postaları almayı kabul edersin, istediğin zaman tek tıkla ayrılırsın. Ayrıntılar için Gizlilik Politikası.

İlgili araçlar

YKS Tarihleri ve Yapısı

TYT, AYT ve YDT soru sayıları, süreleri, puan türü ağırlıkları ve YKS takvimi.

Sınav Takvimi

KPSS, DHBT, YDS, MEB-AGS ve diğer sınavların resmî ve tahmini tarihleri tek tabloda.

Rehberden