İçeriğe geç

Ders çalışırken uyku ve mola düzeni: kaç saat uyku, ne kadar mola?

Nos Akademi editörleri

· 7 dk okuma · 10 kaynak

Özet

13-17 yaş için önerilen uyku 24 saatte 8-10 saat, 18 yaş ve üstü için en az 7 saattir; uyku, öğrendiklerinin uzun süreli belleğe yerleşmesine yardım eder. Mola için tek doğru kalıp yok: sabit aralıklı kısa molaların yorgunluğu azalttığını gösteren bulgular var, başarıya etkisi ise net değil. Sınava yaklaşırken de kalkış saatini birkaç haftaya yayarak sınav sabahına göre ayarla.

YKS hazırlığı yoğunlaştıkça uykudan kısmak ve molayı atlamak cazip gelir; ikisi de çalışma süresinden çalıyor gibi görünür. Oysa ikisi de öğrenmenin bir parçası. Bu yazıda ergenlik döneminde ne kadar uyku önerildiğini, uykunun öğrenmeye nasıl yardım ettiğini, Pomodoro gibi mola yöntemlerinin arkasındaki kanıtı, ekran ve kafein konusunda ölçülü önerileri ve uyku ritmini sınav saatine nasıl yaklaştıracağını anlatıyoruz.

Ergenlikte ne kadar uyku gerekir?

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), 13-17 yaş için 24 saatte 8-10 saat, 18-60 yaş için en az 7 saat uyku önerir. Gençler için önerinin dayanağı Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi'nin (AASM) uzlaşı bildirgesi; bildirgeye göre önerilen sürede düzenli uyumak dikkat, davranış, öğrenme, bellek ve duygu düzenlemesinde daha iyi sonuçlarla ilişkili, düzenli olarak daha az uyumak ise dikkat, davranış ve öğrenme sorunlarıyla ilişkili. Önerilen süreyi kendi gününe çevirmenin en kolay yolu kalkış saatinden geriye saymak:

Kalkış saatine göre uyku saati
Kalkış8 saat uyku için9 saat uyku için10 saat uyku için
06.3022.3021.3020.30
07.0023.0022.0021.00
07.3023.3022.3021.30
08.0000.0023.0022.00

Tablodaki saatler uykuya dalma anını gösterir; uykuya dalman zaman alıyorsa yatağa biraz daha erken gir. 18 yaşını geçtiysen önerilen alt sınır 7 saat: kalkış saatinden 7 saat geri say.

Uyku öğrenmeye nasıl yardım eder?

ABD Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü (NHLBI), uykunun öğrenmeye ve uzun süreli anıların oluşmasına yardım ettiğini, yeterli ya da kaliteli uyku alınmadığında odaklanma ve net düşünme sorunları yaşanabileceğini belirtir. Yani gün içinde çalıştığın konunun kalıcı olması kısmen o gece uyumana bağlı. Uykudan kısarak kazandığın çalışma saati, öğrendiğinin pekişmesi için gereken zamandan alınmış olur.

Ergenlikte uykunun geç saatlere kaymasının biyolojik bir nedeni de var. Amerikan Pediatri Akademisi'nin (AAP) politika bildirgesine göre ergenliğin başlangıcında çoğu gencin uyku-uyanıklık döngüsü, çocukluk dönemine göre 2 saate kadar geç saatlere kayar ve erken saatte uykuya dalmak zorlaşır. Hafta içi geç yatıp hafta sonu uzun uyumak haftalık uyku açığını kısmen kapatsa da vücut saatindeki bozulmayı ve sabah uykululuğunu artırabilir. Yani akşam uykunun geç gelmesi bir irade sorunu değil; ama ritmi düzenli tutmak senin elinde.

Mola düzeni: Pomodoro ve kanıt

Pomodoro tekniğinde 25 dakika çalışılır, 5 dakika mola verilir; dört bloktan sonra 15-30 dakikalık uzun bir mola gelir. Çok bilinen bir yöntem, ama doğrudan sınayan çalışma sayısı az ve sonuçları birbirini tutmuyor:

  • Hollanda'da 87 üniversite öğrencisiyle yapılan bir çalışmada (Biwer ve arkadaşları), 24 dakika çalışıp 6 dakika ya da 12 dakika çalışıp 3 dakika mola veren öğrenciler, molasını kendi seçenlere göre daha az yorgunluk ve dikkat dağınıklığı, daha yüksek odak ve motivasyon bildirdi. Tamamlanan iş ve harcanan zihinsel çaba ise gruplar arasında farklı değildi.
  • Aynı araştırma grubunun 94 öğrenciyle yaptığı daha yeni bir çalışmada (Smits ve arkadaşları), 25 dakika çalışıp 5 dakika mola verenlerde yorgunluk oturum içinde daha hızlı arttı, motivasyon daha hızlı düştü; ama oturum genelindeki yorgunluk, motivasyon, verim ve tamamlanan iş, molasını kendi seçenlerle farklı çıkmadı.
  • Kısa molalar üzerine 22 örneklemi (2.335 kişi) birleştiren bir meta-analizde (Albulescu ve arkadaşları), 10 dakikayı geçmeyen molalar zindeliği artırıp yorgunluğu azalttı; etkiler küçük ama anlamlıydı. Genel performansa etkisi ise anlamlı çıkmadı, yalnız zihinsel olarak daha az zorlayıcı işlerde görüldü ve mola uzadıkça performans kazancı arttı. Yazarlar, çok yorucu işlerden toparlanmak için 10 dakikadan uzun molalar gerekebileceğini belirtiyor.

Dürüst özet şu: kanıt sınırlı. Kısa ve düzenli molaların yorgunluğu yönetmeye yardım ettiğine dair bulgular var, ders başarısını doğrudan artırdığına dair kanıt ise zayıf. Sabit aralıklı molanın, molayı kendinin ayarlamasından üstün olduğu da kesin değil. Bu çalışmalar üniversite öğrencileri ya da çalışanlarla yapıldı; lise öğrencilerine ne kadar uyduğu bilinmiyor. 25 dakika sihirli bir sayı değil; kendine uyan aralığı denemen için bir başlangıç. Pratikte işine yarayabilecek bir düzen:

  • Başlamakta zorlandığın ya da yeni öğrendiğin konularda 25 dakika çalışma ve 5 dakika mola ile başla.
  • Soru çözümü ya da tekrar gibi akışta kaldığın işlerde 45-50 dakika çalışıp 10 dakika mola vermek de olur.
  • Birkaç bloktan sonra 20-30 dakikalık uzun bir mola ver; zorlayıcı işlerden sonra daha uzun molaya ihtiyaç olabilir.
  • Deneme çözerken mola verme: sınavda mola yok, denemede de sınav süresine alış.
  • Molayı kalkıp yürümek, su içmek ya da pencereden dışarı bakmakla geçirmeyi dene; telefonla başlayan mola planladığından uzun sürebilir.

Ekran ve kafein: ölçülü öneriler

NHLBI, yatmadan önceki bir saati sakin geçirmeyi, bu sürede yoğun egzersizden ve televizyon ya da bilgisayar ekranı gibi parlak yapay ışıktan kaçınmayı önerir; ışık beyne uyanık kalma zamanı olduğu sinyalini verebilir. Pratikte telefonu yatmadan bir saat önce başka bir odada şarja takmak ve son saati hafif bir okuma ya da ertesi günün planını yazmakla geçirmek bu öneriye uyar.

NHLBI'ye göre kafeinin etkisi 8 saate kadar sürebilir; öğleden sonra içilen bir kahve gece uykuya dalmayı zorlaştırabilir. Kafein yalnız kahvede değil, çayda, kafeinli gazlı içeceklerde ve çikolatada da var. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Amerikan Pediatri Akademisi'nin çocuk ve gençlere enerji içeceği önermediğini, fazla kafeinin bu yaş grubunda kalp hızında artış, çarpıntı, kaygı ve uyku sorunlarına yol açabileceğini belirtiyor.

İpucu

Kafeinli bir içecek içeceksen günün erken saatlerinde iç ve onu uykunun yerine koyma. Sınav dönemindeki yorgunluğun kalıcı çaresi kafein değil, düzenli uyku.

Sınava yaklaşırken ritmi sınav saatine ayarla

YKS sabah başlar: son kılavuzda TYT ve AYT'nin başlama saati 10.15, YDT'ninki 15.45. Bir sonraki sınavın saati yeni kılavuzla kesinleşir; tarihler için YKS sayfasına bakabilirsin. Gece geç saatlerde çalışmaya alıştıysan sınav sabahı vücudun hâlâ uyku saatinde olabilir. Ergenlikteki bu kayma yüzünden saati bir gecede iki saat öne çekmek zor; değişikliği haftalara yaymak daha gerçekçi:

  • Sınavdan 3-4 hafta önce hedef kalkış saatini belirle: sınav sabahı acele etmeden hazırlanıp yola çıkabileceğin bir saat.
  • Kalkış ve yatış saatini birkaç günde bir 15-30 dakika öne çek.
  • Hafta sonu da aynı saatte kalk; NHLBI hafta içi ile hafta sonu arasındaki farkın yaklaşık bir saati geçmemesini öneriyor.
  • Denemelerini sınavın başlama saatinde başlat; böylece o saatte odaklanmaya alışırsın.
  • Sınavdan önceki gece erkenden yatağa girip uyumaya zorlamak yerine birkaç haftadır alıştığın saatte yat.

Uyku sorunu sürüyorsa

Birkaç haftadır uykuya dalmakta ya da uykunu sürdürmekte zorlanıyorsan, gün boyu uykulu hissediyorsan bunu ailenle konuş ve bir hekime danış. Uykunu kaçıran şey sınav kaygısıysa sınav kaygısı rehberine göz atabilir, okulundaki rehber öğretmenle konuşabilirsin.

Özetle: 13-17 yaş için 24 saatte 8-10 saat, 18 yaş ve üstü için en az 7 saat uyku önerilir ve uyku öğrenmenin parçasıdır. Molada tek doğru kalıp yok, ama kısa ve düzenli molalar yorgunluğu yönetmeye yardım eder. Yatmadan önceki saati ekransız, kafeini günün erken saatlerinde tut ve sınava yaklaşırken kalkış saatini haftalara yayarak sınav sabahına göre ayarla.

Sık sorulan sorular

Lise öğrencisi kaç saat uyumalı?

CDC, 13-17 yaş için 24 saatte 8-10 saat, 18 yaş ve üstü için en az 7 saat uyku önerir. Gençler için önerinin dayanağı olan Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi bildirgesine göre önerilen sürede uyumak dikkat, öğrenme ve bellekle ilgili daha iyi sonuçlarla ilişkili; düzenli olarak daha az uyumak ise dikkat ve öğrenme sorunlarıyla ilişkili.

Pomodoro tekniği gerçekten işe yarıyor mu?

Kısmen. Bir çalışmada sabit aralıklı molalar veren öğrenciler daha az yorgunluk ve daha yüksek odak bildirdi; daha yeni bir çalışmada ise 25-5 düzeni, molayı kendi seçmekle genel olarak aynı sonucu verdi. Ders başarısını ya da tamamlanan işi doğrudan artırdığına dair kanıt zayıf. 25 dakikalık blok bir başlangıç; kendine uyan aralığı deneyerek bulabilirsin.

Ders çalışırken kahve ya da enerji içeceği içilir mi?

Kafeinin etkisi 8 saate kadar sürebildiği için kafeinli içecekleri günün erken saatlerinde tutmak uykunu korur. Amerikan Pediatri Akademisi çocuk ve gençlere enerji içeceği önermiyor; fazla kafein bu yaşta çarpıntı, kaygı ve uyku sorunlarına yol açabiliyor.

Sınavdan önceki gece kaçta yatmak gerekir?

Önemli olan o geceden önceki haftalar. Sınavdan 3-4 hafta önce kalkış saatini sınav sabahına göre ayarlamaya başlarsan sınav gecesi alıştığın saatte yatman yeterli olur. Erkenden yatağa girip uyumaya zorlamak yerine düzenini koru.

Gece mi sabah mı ders çalışmak daha iyi?

Ergenlikte uyku saatinin biyolojik olarak geç saatlere kayması akşam çalışmayı kolay hissettirebilir. Ama YKS sabah başladığı için özellikle son haftalarda zor dersleri ve denemeleri sabah saatlerine almak sınav gününe alışmanı sağlar. Hangi saatte çalışırsan çalış, uykudan kısmamak önemli.

Nos Akademi: YKS koçun şimdi mobilde

Bugünkü sürümde Tercih Sihirbazı ve Net Sihirbazı var; günlük plan, deneme ve ders takibi, Pomodoro bir sonraki sürümle geliyor. Uygulamayı tanı

Tarihleri kaçırma

Nos Akademi bülteniyle sınav tarihleri ve önemli duyurular e-posta kutuna gelsin.

KPSS tarihleri, başvuru ve sonuç duyuruları ve yeni araçlar; ayda en çok birkaç e-posta. Kaydolarak bu e-postaları almayı kabul edersin, istediğin zaman tek tıkla ayrılırsın. Ayrıntılar için Gizlilik Politikası.

İlgili araçlar

YKS Tarihleri ve Yapısı

TYT, AYT ve YDT soru sayıları, süreleri, puan türü ağırlıkları ve YKS takvimi.

Sınav Takvimi

KPSS, DHBT, YDS, MEB-AGS ve diğer sınavların resmî ve tahmini tarihleri tek tabloda.

Rehberden